نظر شهید مطهری درباره حجاب

نظر شهید مطهری درباره حجاب
نظر شهید مطهری درباره حجاب

 

نظر شهید مطهری درباره حجاب

فرزند شهید مطهری در ادامه می‌نویسد: «اگر جمهوری اسلامی بر پوشش اسلامی تاکید دارد گذشته از اینکه دستور اسلام است، بدین علت است که خیر دنیا و آخرت مردم خود را می‌خواهد و نسبت به سعادت اخلاقی و روحی مردم خود نیز احساس مسئولیت می‌کند و مانند یک حکومت سکولار نسبت به اخلاق و عقاید مردم بی‌تفاوت نیست و خود را تنها متعهد به تامین معاش مردم نمی‌داند. به هرحال کسانی که این روز‌ها بر طبل حجاب اختیاری می‌کوبند در تقسیم اول دو دسته‌اند؛ یکی گروهی که هدف سیاسی دارند و رسانه‌های خارجی پیگیر کار آن‌ها هستند، گروه دوم کسانی که هدف سیاسی ندارند و خود به دو دسته تقسیم می‌شوند: افرادی که در امور دینی سهل‌انگار و به دنبال راحتی و بی‌قیدی هستند که در میان آن‌ها به تعبیر شهید مطهری مردان شکارچی نیز حضور دارند که با شعار آزادی زن، دنبال شکارهای خود هستند؛ و دسته دیگر کسانی که از روی حسن نیت و اعتقاد، فکر می‌کنند حجاب اختیاری به نفع جامعه است. خطاب این مقاله بیشتر به این افراد است.»

 

اما علیرضا بهشتی در گفت‌وگویی با «عصر ایران» تاکید کرده که شهید بهشتی با حجاب اجباری مخالف بوده و خود نیز تا آخرین روز حضور در دادگستری، حجاب اجباری را اعمال نکرد.

 

فرزند شهید بهشتی می‌گوید: «در دادگستری تا آخرین روزهای حضور شهید بهشتی خانم‌هایی بودند که بدون حجاب با ایشان کار می‌کردند و هم آقایانی بودند که با کراوات یا مُد غربی در کنار ایشان مشغول به کار بودند. خاطره‌ای را از یکی از همکاران شهید بهشتی نقل می‌کنم. «ایشان می‌گفتند که من در زمان کار همیشه کراوات می‌زدم. یک روز قرار شد نزد شهید بهشتی بروم و آن روز کراوات نزدم. ایشان تا بنده را دیدند نگاه عمیقی کردند و گفتند چرا کراوات نزدید. بنده گفتم به خاطر آمدن خدمت شما احساس کردم ممکن است درست نباشد. شهید بهشتی بلافاصله به من گفتند که هرگز این کار را نکن و مجددا کراوات بزن و‌‌ همان چیزی که اعتقاد داری و هستی پایبند باش.» در این زمینه چه برای برداشتن حجاب باشد و چه برای گذاشتن آن، اجبار جواب نمی‌دهد. با طبع انسان سازگار نیست و پیامبر هم این کار را نکرد. البته فرهنگ‌سازی، روشنگری و تبلیغ برای حجاب خوب است. شهید بهشتی بار‌ها در جاهای مختلف می‌گوید که من از خانم‌ها می‌خواهم که حجاب خود را آن طور که شأنشان حفظ شود رعایت کنند. بعد می‌گویند من حجاب را صرفاً به چادر محدود نمی‌کنم و همین روسری و مانتو هم حجاب است. اما این را نفی کردیم و مانتو را حجاب کامل ندانستیم.»

 

به گفته فرزند شهید بهشتی «بنده فکر می‌کنم طرح حجاب اجباری از ابتدا اشتباه و اشتباهی بود که همه تو رودربایستی با آن قرار گرفتند و هیچ کس روی آن را نداشت که بگوید این کار اشتباه است. فکر کردیم که اگر بگوییم این کار اشتباه است، اصل دین به باد خواهد رفت. ایمان باید در قلب انسان خانه بگیرد وگرنه اگر قرار باشد به ظاهر خود را نشان دهد، همین خواهد شد که امروز شاهدش هستیم. ما نباید انتظار داشته باشیم کسی که حجاب را قبول ندارد، منافقانه رفتار کند و به خاطر ما حجاب را به اجبار استفاده کند. ما می‌توانیم طی یک فرایند عقلانی و تدوین شده اعلام کنیم حجاب اجباری نیست، اما خانم‌ها ملزم‌اند که یک سری کدهای اخلاقی را مثل همه جای دنیا رعایت کنند. این کد‌ها برای آقایان نیز الزام‌آور است. امروز در تمام دنیا هر کسی که لخت بگردد دستگیر می‌شود و اگر کسی هم مزاحمت ایجاد کند دستگیر خواهد شد. باید این کد‌ها براساس فرهنگ ما، عرف ما، اصول دینی و اعتقادی ما لحاظ شود.»

کلید واژه ها:
آیت الله بهشتی آیت الله مطهری حجاب علی مطهری علیرضا بهشتی

https://civilica.com/doc/365416/

اطلاعات استنادی این مقاله را به نرم افزارهای مدیریت اطلاعات علمی و استنادی ارسال نمایید و در تحقیقات خود از آن استفاده نمایید.

مقالات فوق بر اساس داده کاوی مقالات مطالعه شده توسط پژوهشگران محاسبه شده است.

مقالات فوق اخیرا در حوزه مرتبط با این مقاله به سیویلیکا افزوده شده اند.

COI مخفف عبارت CIVILICA Object Identifier به معنی شناسه سیویلیکا برای اسناد است. COI کدی است که مطابق محل انتشار، به مقالات کنفرانسها و ژورنالهای داخل کشور به هنگام نمایه سازی بر روی پایگاه استنادی سیویلیکا اختصاص می یابد.

نظر شهید مطهری درباره حجاب

کد COI به مفهوم کد ملی اسناد نمایه شده در سیویلیکا است و کدی یکتا و ثابت است و به همین دلیل همواره قابلیت استناد و پیگیری دارد.

دفتر مرکزی انتشارات بوم سازه (سیویلیکا): تهران، بزرگراه جلال آل احمد، بین خیابان کارگر و بزرگراه چمران، کوچه پروانه، پلاک ۴، ساختمان چمران، طبقه ۴، واحد ۳۱

تلفن: ۸۸۰۰۸۰۴۴ ، ۸۸۳۳۵۴۵۰ ، ۸۸۳۳۵۴۵۱ ، ۸۸۳۳۵۴۵۲ – کد پستی: ۱۴۳۹۹۱۴۱۵۳

تمامی خدمات پایگاه سیویلیکا ، حسب مورد دارای مجوزهای لازم از مراجع مربوطه می باشند و فعالیت های این سایت تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران است

دفتر مرکزی انتشارات بوم سازه (سیویلیکا): تهران، بزرگراه جلال آل احمد، بین خیابان کارگر و بزرگراه چمران، کوچه پروانه، پلاک ۴، ساختمان چمران، طبقه ۴، واحد ۳۱

تلفن: ۸۸۰۰۸۰۴۴ ، ۸۸۳۳۵۴۵۰ ، ۸۸۳۳۵۴۵۱ ، ۸۸۳۳۵۴۵۲ – کد پستی: ۱۴۳۹۹۱۴۱۵۳

تمامی خدمات پایگاه سیویلیکا ، حسب مورد دارای مجوزهای لازم از مراجع مربوطه می باشند و فعالیت های این سایت تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران است

دریافت طرح در اندازه اصلی

دریافت طرح در اندازه اصلی

نظر شهید مطهری درباره حجاب

دریافت طرح در اندازه اصلی

دریافت طرح در اندازه اصلی

دریافت طرح در اندازه اصلی

دریافت طرح در اندازه اصلی

دریافت طرح در اندازه اصلی

دریافت طرح در اندازه اصلی

دریافت طرح در اندازه اصلی

دریافت طرح در اندازه اصلی

دریافت طرح در اندازه اصلی

دریافت طرح در اندازه اصلی

دریافت طرح در اندازه اصلی

دریافت طرح در اندازه اصلی

دریافت طرح در اندازه اصلی

دکتر حسین سوزنچی عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق (علیه السلام) تحریر و چکیده کردن آثار استاد شهید مرتضی مطهری را عهده دارد بوده‌اند که مجموعه تلاش‌های ایشان و همکارنشان در سال‌های اخیر منتشر گردیده است. به همین مناسبت گفت وگویی با وی ترتیب دادیم که بر اساس آن، دیدگاه‌های استاد شهید مورد بازخوانی قرار گرفته است. شاید اولین بحثی که راجع به مسئله حجاب نیازمند تبیین است، تعریف و چیستی حجاب می‌باشد. در این خصوص توضیح بفرمایید و دیدگاه استاد شهید مطهری(ره) را در این‌باره مطرح نمایید. اصل حجاب در قرآن مطرح شده است. گاهی چنین مطرح می‌شود که در قرآن چنین مسئله‌ای وجود ندارد اما در آیات31 سوره نور و 59 احزاب و … این بحث مطرح شده‌ است. واژه حجاب در قرآن به معنای اصطلاحی امروزی نیست و نیاز به توضیح بیشتری دارد اشکالی که وارد می‌شود این است که چرا شما یک جواب از پیش تعیین شده برای یک معضل اجتماعی دارید؟ چرا نمی‌آیید وضعیت جامعه را بررسی کنید؟ ولی به نظر بنده اقتضای دینداری همین است. زیرا ما یا دینی را قبول داریم یا نداریم اگر پذیرفتیم که دین یک حقیقت است و مسئله خاتمیت را نیز پذیرفتیم، به این معنا که قبول کردیم دین1400 سال پیش دین کهنه‌ای نیست، اگر همه این‌ها را پذیرفتیم، دستورات این دین را نیز باید بپذیریم. با این نگاه، یک پاسخ از پیش تعیین شده دراین‌باره می‌توانیم بدهیم. حقیقت قابل درک و قابل کشف است. مدخل بحث هم دینی است. اصل دلیل ما هم همین آیات و روایات است. این اصل، قابل تبیین و دلیل ما نیز قابل تبیین است. این طور نیست که چون در قرآن و روایات آمده، ما هم باید بپذیریم و هیچ دفاع عقلی هم نکنیم. برای دفاع عقلی، ابتدا در مورد چیستی حجاب مختصری بیان می‌کنم. حجاب در3 مرحله مطرح است: 1- پوشانیدن ظاهر است(البته در مورد زنان بحث می‌کنیم زیرا ظاهر زنان جذب کننده است). 2- پوشانیدن حجم قسمت‌های مختلف بدن است. 3- پوشانیدن رفتارهای جذب‌کننده، که متأسفانه برخی آن را در تعریف حجاب، فراموش می‌کنند. البته در ادبیات دینی ما، در آیات و روایات به این مرحله سوم بسیار توجه شده است. شهید مطهری از حجاب تعریفی دارند که زن در معاشرت خود با مردان بدن خود را بپوشاند و به جلوه‌گری و جلب توجه نپردازد. این مختصری از چیستی حجاب بود. در چرایی حجاب چه ابعادی مورد بحث است؟ چرایی حجاب را از دو بعد می‌توان مطرح کرد، یکی بعد ایجابی و دیگر بعد سلبی. در بعد ایجابی، خود دین را، صرف نظر از شرایط اجتماعی- سیاسی خاصی که در فضاهای مختلف ایجاد می‌شود، بررسی می‌کنیم، به این نحو که چه دلیلی وجود دارد که حجاب بهتر از بی‌حجابی باشد؟ بعد سلبی مسئله مربوط به شرایط خاص است. اشکالاتی به ما می‌شود که در این مرحله، آن اشکالات را پاسخ می‌دهیم و بعد اینکه آیا این اشکالات فلسفه‌ای را که در بعد ایجابی از آن صحبت شد، رد می‌کند یا نه؟ در بعد ایجابی می‌توان بحث را در سه حیثیت مطرح کرد: فردی، خانوادگی و اجتماعی. که در ادبیات غربی مسایل دو بعد تقسیم می‌شوند: فردی و اجتماعی. در تقسیم‌بندی‌های علوم هم یا علوم فردی هستند(بحث‌های اخلاقی، انسان‌شناسی) یا اجتماعی(جامعه‌شناسی و اقتصاد). در نگرش دینی، که با نگرش سنتی- فلسفی ما نیز گره خورده، یک طبقه‌بندی سه‌گانه وجود دارد: فردی، خانوادگی و اجتماعی. این تقسیم‌بندی سه گانه، در نگرش دینی، امر قابل دفاعی است(تقدم خانواده بر جامعه به عنوان محور اندیشه) که امروزه در ادبیات غربی به نظر می‌آید برعکس شده وشاید یکی از عوامل عمده تخریب خانواده نیز همین باشد. این نگاه، در خانواده‌ها و در مسایل اجتماعی یا فردی نیز وارد شده است. در مسایل خانوادگی، روابط را خود شخص تعیین می‌کند. زن یا مرد، روابط را خودشان تعریف می‌کنند و این یک معضل اجتماعی شده است. در بحث فردی، دو مسئله مهم است یکی بحث حیا و عفت است که شهید مطهری آن را به عنوان حفظ ارزش و احترام زن تعبیر کرده است و دیگری، بحث آرامش روانی، به عنوان مسئله فردی و نه اجتماعی. نظر شهید مطهری در بحث حیا و عفت چیست؟ در بحث حیا و عفت ایشان به این مطلب می‌پردازند که مهم‌ترین فلسفه حجاب، حفظ ارزش و احترام زن است. یعنی زن در روابط خودش با مرد حریمی را قائل باشد که اگر این حفظ شود، ارزش او بالاتر می‌رود. در منطق فردی از این موضوع تعبیر به عفت می‌شود. نکته‌ای که مهم است این است که انسان موجودی اخلاقی و بیش از غریزه است. هر فصلی غیر از جنسش قایل باشیم در آن فصل یک ارجحیتی بر حیوانیت در او نهفته است. آن ارجحیت را با هر تعبیری می‌توان گفت. حیوان اخلاقی که لازمه آن این ارجحیت است که رفتار های انسان، مدبرانه بوده و بر اساس غریزه صرف نباشد. نمونه بارز آن، غریزه گرسنگی است که یکی از مشترکات انسان و حیوان است. انسان در رفتارهایی که می‌خواهد این غریزه را اشباع کند متفاوت با حیوانات رفتار می‌کند(در پخت و پز به عنوان فعل تا غدا خوردن و …) ما هم می‌توانیم مثل حیوانات غذا بخوریم ولی این کار را نمی‌کنیم. در غریزه جنسی نیز همین طور است برای همین همه انسان‌ها در همه غرایزشان حدی برای رفتارها قائل‌اند. یکی از عواملی که بحث پوشش را مطرح کرده بحث غریزه جنسی است یعنی وقتی می‌گوییم زن باید پوشش داشته باشد به دلیل یک نکته اخلاقی است به نام عفت که نقطه مقابل لجام گسیختگی غریزه جنسی است. در همه جوامع، انسان‌ها این نکته را می‌پذیرند که انسان باید مقداری پوشش داشته باشد. اصل پوشش محل بحث نیست، حریم و مقدار پوشش محل بحث است که به آن پرداخته می‌شود مسئله این است که اگر کمتر از این مقدار شود پوشش، ارزش انسان زیر سؤال می‌رود. شما گفتید که آرامش روانی نیز از دلایل فردی مسئله حجاب است، رابطه این مقوله با حجاب چیست؟ اگر حریم پوشش درحد مطلوبی حفظ شود تنش‌های روحی کم می‌شود. اگر انسان در معرض تحریک‌هایی قرار بگیرد، آرامشش به هم می‌خورد مثلاً فیلم‌های سینمایی جذابیت دارد ولی اگر کسی صبح با شبش را با این فیلم‌ها پر کند، از زندگی انسانی خارج می‌شود. یکی از مزایای حجاب، این است که هم برای زن و هم برای مرد و نوع بهره‌گیری از غریزه جنسی و نوع روابط اجتماعی در بحث جنسی به خانواده منحصر می‌شود که خود به خود آرامش می‌آورد. شما در ابتدای بحث در خصوص تفاوت تفکر اسلام و غرب در مورد مقوله خانواده اشاره کردید، بیشتر توضیح دهید. با نگاه دینی حفظ خانواده به عنوان یک ارزش، فی‌حد نفسه اهمیت دارد. اما خانواده در غرب، فقط به عنوان بهره‌مندی جنسی و اطمینان پدر و فرزندی است. گویی تنها کارکرد خانواده در همین خلاصه می‌شود. تقسیم کار نیز شراکتی است و بهره‌مندی مادی نیز بیشتر است. در واقع مانند شرکت است. نگاه دیگر به خانواده این است که خانواده، موضوعیت دارد و تربیت نسل که یک مسئله بسیار مهم است در خانواده شکل می‌گیرد. عواطف صمیمانه که باعث رشد معنوی انسان می‌شود نیز از طریق خانواده محقق می‌شود و این عواطف صمیمانه، محیطی را بوجود می‌آورد که برای تربیت بچه مناسب است. به تعبیر شهید مطهری برای هر چیزی میزانی از عواطف لازم است0 مثلاً در دوستی‌های بین دو زن یا دو مرد. ولی برای عواطف مادری میزانی نیست زیرا عواطف مادری بسیار بیشتر از عواطف دیگر است که این مقدار زیاد برای تربیت فرزند لازم است. پس خانواده یک رکن است که روابط جنسی هم باید به خانواده محدود شود، زیرا قرار است کار خاصی در خانواده شکل شکل بگیرد که بیرون از خانواده شکل نمی‌گیرد. تربیت نسل در خانواده انجام می‌شود. اگر عفت به تمام معنای کلمه، حتی در نگاه کردن مردان به زنان در جامعه وجود نداشته باشد، مردان نمی‌توانند عواطف لازم را برای همسر خود خرج کنند. و محور اجتماع؟ جامعه محل کار کردن و تلاش است نه محل تمتعات جنسی. بهتر است بگوییم هدف جامعه مصرف گرایی نیست. چرا هنوز برای فروشندگی از خانم‌ها استفاده می‌کنند؟ تمتع جنسی در راستای مصرف گرایی است. پس این سه محور(فرد، خانواده و اجتماع) دلیل‌های خاصی است که پوشش را برای زن الزام می‌کند در حدی که روابط جنسی در بیرون از خانه به حداقل خود برسد. یعنی مرد نتواند راحت از زن تمتع جنسی ببرد. وقتی می‌گویم تمتع جنسی، منطور روابط جنسی به معنای نهایت کلمه نیست، بلکه نگاه کردن نیز نوعی بهره‌مندی جنسی است و این نگاه نیز مقدمه خیلی مسایل است. شبهاتی پیرامون مسئله حجاب از جمله اینکه حجاب محدود کننده آزادی است و یا حجاب با مسئله زیبایی در تعارض است و ای حجاب باعث ایجاد حرص و تحریک بیشتر در جامعه می‌شود و … وجود دارد. پاسخ این شبهات با عنایت به دیدگاه شهید مطهری چیست؟ در پاسخ به شبهه اول باید گفت که آیا آزادی اصل مطلق است و حریمی ندارد؟ در تفکر غربی و در نگاه غالب روشنفکران ما نیز بحثی است که ما تا حدی آزاد باشیم که به حقوق دیگران تجاوز نکنیم. اگر کسی این پاسخ را بدهد، سؤال جدی که مطرح می‌شود این است که چرا باید آزادی دیگران، آزادی مرا محدود کند؟ مگر دیگران چه ارزشی دارند؟ پاسخی که دیگران می‌دهند این است که حرمت انسانیت است و کسی حق زورگویی به انسان را ندارد. انسان فقط در بعد فیزیولوژیک خلاصه نشده است. انسان چیزی دارد که به خاطر آن ارزشمند است که در ادبیات دینی، به کرامت وانسانیت تعبیر نمی‌شود. اگر انسانیت معیار شد در این صورت هر انسانی حرمت ندارد مثلاً نمی‌توان برای صدام حرمتی قائل شد. انسان‌هایی حرمت دارند که کرامتشان را حفظ کنند. حال کرامت چیست؟ اگر قائل به وجود خدا هستیم و خدا بهتر از ما تشخیص می‌دهد. تعریف‌های الهی برای انسان مطابق با کرامت است. همه انسان‌ها طالب زندگی بهتر هستند ولی ما در مصادیق اشتباه می‌کنیم، برای همین ما نیازمند دین هستیم. پس اگر دین چیزی را به ما گفت، کرامت ما را نیز در نظر گرفته است. مسئله دیگر بحث راحتی بود ولی مسئله این است که بی‌حجابی سخت‌تر از با حجابی است. خانم‌های بی‌حجاب وقت بیشتری باید بگذارند ولی به هر ترتیب راحتی آخرین معیار برای تصمیم‌گیری است نه اولین کسی که دانشگاه نمی‌رود و ولگردی می‌کند راحت‌تر است از کسی که دانشگاه می‌رود ولی راحتی آخرین معیار است نه اولین معیار. یعنی اگر معیارهای دیگر تأمین شد، بعد به سراغ آخرین معیار،یعنی راحتی می‌رویم. کسانی دنبال راحتی می‌روند که هدف پایین‌تری دارند پس اگر حریمی را برای جامعه و زندگی پذیرفتیم حجاب را نیز می‌پذیریم. منظور این است که کسی بخواهد حیا، عفت و خانواده‌اش را حفظ کند و راحت هم باشد. راجع به شبهه زیبایی که مطرح کردید، اصل حرف، حرف درستی است اینکه ما باید محبوب باشیم، درست است ولی مسئله این است که محبوب چه کسی باشیم؟ از چه جهت ما را نگاه کنند؟ کسی که با زیبایی‌های جسمی می‌خواهد محبوب کسی باشد، محبوب شهوت‌ران‌ها خواهد شد. بالای 95 درصد افراد بدحجاب ما نیز انسان‌های عفیفی هستند و دوست ندارند کسی با نگاه شهوانی به آن‌ها نگاه کند. یک پزشک اگر زیبا هم نباشد مردم دوستش دارند.یا دانشمند، عالم و عارف هم همین‌طور. چون علم دارد. زیبایی را در معرض نمایش قرار دهیم که یک نگاه عالی را جلب کند. اخلاق، علم و… زیبایی است. اما در رابطه با شبهه منع کردن و افزایش تحریک و حرص، دو پاسخ وجود دارد، ایجابی و سلبی پاسخ ایجابی اینکه آیا واقعاً برداشتن منع موجب کم شدن تحریک می‌شود؟ و پاسخ سلبی؛ آیا واقعاً در جوامع غربی تحریک وجود ندارد؟ در پاسخ به سؤال اول(ایجابی) باید گفت: نمی‌توان گفت که منع موجب تحریک نمی‌شود. البته منع مقداری تحریک با خودش می‌آورد، اما آیا هرجا این منع برداشته شود تحریکاتش هم برداشته می‌شود این محل بحث است. شهید مطهری در این رابطه می‌گوید نیازهای ما دو سنخ است محدود مثلاً خوردن و نامحدود مثل جاه طلبی، غریزه جنسی و … که نیازهای نامحدود انسان هستند. در جواب پاسخ دوم نیز باید گفت: در جوامع غربی نیز تحریک وجود دارد. مرد غربی که در روز هزاران زن بی‌حجاب می‌بیند، هنوز غریزه‌اش اشباع نمی‌شود. باز می‌خواهد زن دیگری را ببیند برای این کار تبلیغات گسترده‌ای انجام می‌دهند به طوری که کاری می‌کنند که با اینکه کسی نیاز به آن جنس نداشته باشد ولی تحریک شود که جنسی را که یک زن می‌فروشد یا تبلیغ می‌کند، بخرد. در غرب اکثر فروشنده‌ها را زن انتخاب می‌کنند. در واقع می‌توان گفت مردان غربی نیز تحریک می‌شوند. چون آمار بالای تجاوز با وجود آزادی این مورد را تأیید می‌کند. ولی در جاهایی به علت شخصیت و موقعیت اجتماعی و …خود را حفظ می‌کنند. بالای 80 درصد استفاده از اینترنت صرف امور جنسی می‌شود. و این 80 درصد هم افرادی هستند که افراد با شخصیت و با شأن اجتماعی بالا هستند. جوامع غربی با برداشتن منع دو ضرر کرده‌اند: یکی اینکه تحریک را به معنای عمومی کم نکرده‌اند اما به معنای فردی کم شده است و این به آن معناست که لذت افراد در روابط کمتر شده است. و همین باعث تضعیف خانواده در غرب شده است. اشکال دیگری که مطرح شد این بود که اگر ما حجاب داشته باشیم از جامعه طرد خواهیم شد. باید به این افراد شخصیت بدهیم و بگوییم که خوب شما اگر خلاف جهت دیگران رفتار کنید آنها به شما احترام خواهند گذاشت زیرا جرأت شما را خواهند دید و این بالذات ارزشمند است. ?بحث دیگری که در جامعه مطرح است این است که می‌گویند: حجاب در جامعه ما بیشتر جنبه حکومتی دارد یا اینکه می‌گویند حجابی که علما مطرح می‌کنند حجابی نیست که در دین مطرح است بلکه سلیقه آنهاست. باید این طور جواب داد که برای هر کاری متخصص آن کار نیاز است مثلاً اگر چشم درد گرفتیم پیش هر کسی نمی‌رویم، علما نیز بر طبق آیات و روایات این‌طور نظر می‌دهند و استنباط می‌کنند. حال شما خودتان روایات را بررسی کنید اگر 50 روایت دیدید که مثلاً عنوان شده بود که اگر زن موی خود را نپوشاند اشکال ندارد بعد بگویید که علما از این روایت چشم‌پوشی کرده‌اند. شاید شبهه دیگری مطرح باشد و آن اینکه چرا بحث حجاب را تنها در مورد زنان مطرح می‌کنند و خیلی روی بحث چشم‌چرانی مردها تأکید نمی‌شود؟ انحراف مردها در عدم عفت، چشم‌چرانی است و در آیات قرآن هم در جاهای مختلف به جلوگیری از چشم‌چرانی در مردها می‌پردازد. شاید گناه برخی مسایل، از برخی مسایل دیگر بیشتر باشد ولی قابلیت کنترل ندارد مثلاً ما حدیث داریم: «الغیبت اشد من الزنا». اگر کسی مرتکب زنا شود، تازیانه می‌خورد ولی برای غیبت چیزی مطرح نشده است. چون مرز غیبت خیلی شفاف و قابل تعریف حقوقی واضح نیست. حجاب مسئله‌ای حقوقی و قابل تعریف است ولی چشم‌چرانی قابل تعریف نیست، البته ما برای چشم‌چرانی، در صورت احراز آن، تعزیر داریم. گاهی شبهه دیگری هم مطرح می‌شود که البته خیلی شایع نیست و آن این است که می‌گویند: حجاب برای کنیز و یا اهل کتاب واجب نبوده، پس چرا کشور ما برای همه افراد چه مسلمان و چه غیر مسلمان حجاب را الزامی کرده است؟ به نظر می‌آید که این که اسلام به این‌گونه مطرح کرده مسئله شأن اجتماعی است. چون حجاب یک پرستیژ اجتماعی است یعنی آدم‌های باکلاس باید حجاب داشته باشند قرآن ابتدا می‌گوید حجاب مربوط به زنان مؤمن است و بعد درباره این افراد می‌فرماید که این افراد ملزم به حجاب نیستند. مثلاً دکترها یک پوشش خاصی دارند که اگر نپوشند، کسی متوجه نمی‌شود که دکتر هستند. حال اگر الزام درکار نباشد، خوب است یا بد؟ یعنی اسلام برای همه تثبیت کرده و بعد گفته اهل کتاب لازم نیست حجاب داشته باشند ولی همه اهل کتاب سعی می‌کردند با حجاب وارد جامعه شوند که شناخته نشوند. دین نگفته که اهل کتاب نپوشد برخی دستورات دینی الزاماً کارکرد فرهنگی دارند نه کارکرد حقوقی. مثال ولد زنا در شریعت اسلام از ارث و حقوق دیگر محروم است. برخی می‌گفتند که این قانون اسلام قانونی ظالمانه است. در امریکا قانونی تصویب شد که طبق آن بچه‌های تک والد یعنی بچه‌هایی که یا پدر دارند یا فقط مادر، حقوق جداگانه‌ای داشته باشند به همین خاطر عده‌ای به دروغ خود را تک والد معرفی می‌کردند تا از حقوق و مزایای تک والد بودن بهره‌مند شوند و این خود دلیلی شده که قباحت مسئله در غرب از بین برود. اما در کشور ما قبح مسئله همچنان باقی است لذا هیچ تک والدی چنین ادعایی نمی‌کند. در واقع این حکم یک کارکرد فرهنگی دارد. یعنی عملاً این حکم اجرا نمی‌شود. بحث حجاب کنیز هم کارکرد فرهنگی داشت ولی زمانی که بی‌حجابی در جامعه ما یک پرستیژ شده پس باید افراد خارجی را ملزم کرد که حجاب داشته باشند وادارشان کرد که حجاب داشته باشند. بنابراین اهل کتاب نیز تا یک اندازه‌ای اجازه دارند که پوشش نداشته باشند نه بیشتر از آن حد را. پس نشان می‌دهد آنها هم قوانین حکومت را رعایت می‌کنند چون در غیر این‌صورت تعزیر می‌شوند
بازگشت

%PDF-1.6
%
3348 0 obj
>stream
oa8AT(ͼX
b3


n-HT0+5D

در نوشتار پیش‌رو سوزنچی به بیان فلسفه حجاب در نگاه شهید مطهری می پردازد. از نظر وی حجاب ۴ فلسفه دارد؛ ۱-آرامش روانی۲-حفظ ارزش و بالا بردن احترام زن ۳-استحکام پیوند خانوادگی ۴-استواری اجتماع.

به گزارش خبرگزاری مهر، در نوشتار پیش‌رو حجت الاسلام دکتر سوزنچی به بیان «فلسفه حجاب» در نگاه شهید مطهری می پردازد؛

شهید مطهری معتقد است بحث اصلی درباره حجاب این نیست که زنان باید برای حضور در اجتماع، آزاد باشند یا محدود؛ بلکه بحث اصلی آن است که آیا بهره‌گیری جنسی و شهوانی از زنان باید برای هر مردی مطلقاً امکان‌پذیر باشد یا خیر؟ آیا هر مردی باید اجازه تمتع بصری و لمسی از یک زن را در عرصه اجتماع داشته باشد؟ در واقع شهید مطهری در اینجا هم همانند مباحث حقوق زن، نشان می‌دهند که این نحوه طرح مساله که در جامعه ما شایع شده بازی کردن در میدان بازی غربی‌هاست و ابتدا سعی می‌کنند میدان بازی را اصلاح کنند و سپس بازی را شروع کنند. دقت در همین نحوه طرح مسئله می‌تواند پاسخ مناسبی به بسیاری از شبهات بحث حجاب باشد.

بعد از بیان این مقدمه، شهید مطهری به ۴ فلسفه برای حجاب اشاره می‌کنند: ۱- آرامش روانی ۲- حفظ ارزش و بالا بردن احترام زن. ۳- استحکام پیوند خانوادگی ۴- استواری اجتماع

امروزه مسئله حجاب را بیشتر از زاویه حفظ عفت و حیا مورد توجه قرار می‌دهند درحالی‌که توجه کردن به مقوله حجاب، صرفاً از این زاویه، تصویر جامعی از این حکم الهی در اختیار ما قرار نمی‌دهد. ضرورت حجاب صرفاً حفظ عفت نیست بلکه کارکردهای اجتماعی و خانوادگی این دستور نیز در جای خود از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

نظر شهید مطهری درباره حجاب

در مباحث گذشته اشاره شد که انسان دارای سه حیطه فردی، خانوادگی و اجتماعی است. مواردی که شهید مطهری به عنوان فلسفه حجاب ذکر می‌کند همه این حوزه‌ها را در بر می‌گیرد. دو مورد اول به جنبه فردی مربوط است، مورد سوم به خانواده و مورد چهام به اجتماع مرتبط است:

از جنبه فردی، یک مسئله، مربوط به مردان است و یک مسئله مربوط به زنان، از زاویه تأثیر بر مردان باید گفت حفظ حجاب به لحاظ فردی موجب ایجاد آرامش روحی و کم شدن هیجانات و التهابات کاذب در مردان می‌شود؛ و ازمنظر زنان، حجاب موجب بالا رفتن ارزش ذاتی و مقام انسانی زنان می‌گردد.

از جنبه خانوادگی، حجاب موجب استحکام خانواده و پیوند زناشویی می‌شود چرا که مرد یا زنی که به لحاظ بصری و لمسی از فردی غیر از همسر خود بهره نگرفته است نسبت به همسر خود علاقه بیشتری احساس می‌کند و همین علاقه و لذت بیشتری که به تبعِ آن می‌ّبرد، به پایبندی بیشتر او به خانواده منجر می‌شود و همین بر روحیه زن و دلگرمی او به تلاش در محیط خانواده نیز اثر مستقیم می‌گذارد. اما کسی که با زنان و مردان گوناگونی ارتباط دارد زمینه این را پیدا می کند که بعد از مدتی نسبت به همسر خود سرد و بی‌تفاوت شود؛ و در نتیجه همسرش نیز در اثر چنین برخوردی به سردی خواهد گرایید.

حجاب به لحاظ اجتماعی نیز بسیار حائز اهمیت است و موجب تمرکز بیشتر افراد در فعالیت‌های کاری می‌شود. هر بخشی از فعالیت‌های اجتماعی که دارای اهمیت و جدیت است باید از جلوه‌گری‌های جنسی دور باشد؛ این مسئله حتی در جوامع غربی نیز به خوبی قابل مشاهده است یعنی پوشش زنان در کارخانه‌ها با آنچه در سطح جامعه و مثلا فروشگاهها دیده می‌شود کاملاً متفاوت است. آنجا که بحث از تولید و سر و کار داشتن با ماشین آلات صنعتی و امثال آن است جلوه گری‌های جنسی هیچ جایگاهی ندارد اما آنجا که بحث فروشندگی و تبلیغ کالاست این مسئله (خودنمایی جنسی) خودنمایی می‌کند لذا در بسیاری از کشورهای غربی، چهره جامعه به لحاظ پوشش، در ساعات کاری (صبح) با ساعات غیر کاری (بعد از ظهر و شب) کاملاً متفاوت است چرا که پوشش‌های نامتعارف و نیمه برهنه تناسبی با فعالیت جدی و کاری افراد ندارد لذا در ساعاتی کاری، این امور نمود بسیار کمتری در جامعه دارد. فعالیت کاباره‌ها، شب نشینی ها و مواردی از این دست نیز عمدتاً در ساعات تعطیلی مراکز کاری آغاز می‌شود.

علاوه بر این مواردی که شهید مطهری مطرح کرده، امروزه متوجه یک عامل دیگر در زمینه حجاب می‌شویم و آن حفظ و تاکید بر هویت مسلمانی افراد است. امروزه مخالفت بسیاری از کشورهای غربی با حجاب اسلامی و از سوی دیگر، زحماتی که مسلمانان در رعایت حجاب در این جوامع متحمل می‌شوند، پیش و بیش از هر چیز به خاطر این است که حجاب یک کارکرد فرهنگی و هویت‌ساز پیدا کرده که ارزش آن به هیچ وجه از چهار فلسفه فوق کمتر نیست.

یکی از شبهاتی که امروزه در جامعه ما مطرح می‌شود این است که هدف اصلی حکم حجاب حفظ عفت و حیا است، اما برای حفظ عفت و حیا لزوماً نیازی به پوشاندن موها و گردن نیست؛ پوشش یک زن می‌تواند خالی از هر گونه جلوه‌گری جنسی و تبرّج باشد اما درعین‌حال منطبق با پوشش شرعی نباشد. جدای از مناقشاتی که در زمینه مقدمه این ادعا شده که بعدا به این مناقشات اشاره خواهد شد، پاسخ این اشکال، از مباحث گذشته نیز روشن می‌شود؛ یعنی حتی اگر ادعای مطرح شده در این شبهه مبنی بر امکان حفظ عفاف بدون پوشش شرعی را بپذیریم، حجاب صرفاً برای حفظ ملکه حیا و عفت در زن نیست بلکه عوامل متعدد دیگری مانند حفظ آرامش روانی، بالا بردن ارزش زن در مقابل مردان، جلوگیری از آشفتگی زنان و مردان جامعه، حفظ و تاکید بر هویت اسلامی و … را نیز در بر می‌گیرد. هر یک از این امور، اگرچه نسبتی با «حفظ عفت» دارند، اما دارای کارکردها و آثار متفاوتی نیز هستند و لذا حجاب علاوه بر مساله عفت و حیا می‌تواند ثمرات فراوان دیگری نیز داشته باشد.

کپی شد

All Content by Mehr News Agency is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

هدف بخش

«سایت‌خوان دنیای اقتصاد»

گسترش اطلاع‌رسانی است و انتشار این مطلب به معنی تأیید محتوای آن نیست.

علی مطهری، کاندیدای انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰، در گفتگویی تفصیلی به بیان نکاتی پیرامون انتخابات ریاست جمهوری، رد صلاحیت در انتخابات مجلس یازدهم، کاندیداتوری عارف و رئیسی و … می پردازد. 

بخشی از این گفتگو را در ادامه به نقل از تسنیم بخوانید. 

همانطور که مستحضرید در شرایطی هستیم که علاوه بر شرایط خاص کرونایی در شرایط خاص انتخاباتی هم هستیم و شما نیز به عنوان یکی از کاندیداهای احتمالی ریاست جمهوری مطرح هستید. با ذکر این مقدمه بفرمایید چه ضرورتی را احساس کردید که کاندیدای ریاست جمهوری شدید؟

 من احساس کردم که در این دوره انتخابات شرایط به گونه‌ای است که فردی مثل من باید وارد صحنه انتخابات شود. معتقدم که باید یک دولت مقتدر روی کار بیاید. دولتی که اجازه دخالت های بیرونی در امور اجرایی را به کسی ندهد. احساس کردم که این افرادی که برای کاندیداتوری مطرح هستند این ویژگی و توان را ندارند که در مقابل دخالت‌های سازمان‌ها و نهادهای خارج از دولت مقاومت کنند و یک شخصی مثل بنده باید باشد که بتوان یک دولت مقتدر تشکیل داد.ممکن است برخی کاندیداها در دیگر حوزه ها از بنده توانمندتر باشند ولی در این حوزه خاص احساس من این است که بنده توانایی بیشتری دارم و فکر کردم که در مجموع ورود من مفید باشد.

نظر شهید مطهری درباره حجاب

 آیا دیدگاه شما نسبت به حجاب بر میزان آرای شما تاثیر نمی‌گذارد؟

 فکر نمی‌کنم. نظر من درباره حجاب همان نظر اسلام است و توام با سخت‌گیری نیست. من بارها گفته‌ام که وضع فعلی حجاب در کل کشور قابل قبول است. یعنی اکثر خانم‌ها و آقایان از روی اعتقادی که دارند رعایت می‌کنند. شاید ۸۰ درصد مردم به طور کامل رعایت می‌کنند، یک ۲۰ درصدی هم به شکل نسبی رعایت می‌کنند و ممکن است حجاب کاملی نداشته باشند ولی حکومت هم با آنها کاری ندارد. نباید به یک نقص جزئی بپردازیم.

 شما که برای مجلس یازدهم تأیید نشدید چطور فکر می‌کنید که برای ریاست جمهوری تأیید صلاحیت شوید؟

  انتخابات مجلس یازدهم یک شرایط خاصی داشت و هیئت نظارت رد کرد و بعد شورای نگهبان نیز تایید نکرد. بعد شورای نگهبان من را دعوت کرد و جلسه ای برگزار شد و برخی مواردی که مدنظر آنها بود گفته شد که از نظر من وارد نبود.

مثلا کدام موارد؟

  مثلا من گفته بودم که «نهم دی اگر بخواهد موجب تفرقه شود دیگر یوم الله نیست بلکه یوم الشیطان است» گفتند این خلاف نظر رهبری است.

آیا این حرف‌ها به معنی مخالفت با ولایت فقیه نیست؟

خیر، رابطه قلبی با این اظهارنظرها تفاوت دارد. یک نفر ممکن است عاشق کسی باشد، اما در موضوعی نظر دیگری داشته باشد. این دو منافاتی با هم ندارند. من دو سال پیش زمانی که در تلویزیون رهبر انقلاب را روی تخت بیمارستان دیدم بی‌اختیار گریه کردم. همسرم بعضی‌ جاها که مرا متهم به ضدیت با ولایت فقیه می‌کردند این مطلب را بازگو می‌کرد و آنها تعجب می‌کردند. البته از قدرت تبلیغات نباید غافل بود.

علاوه بر آن رابطه قلبی، مثل اینکه یک رابطه شخصی به دلیل پدر بزرگوار هم دارید و رهبر انقلاب گاهی با خانواده شما تماس می‌گیرند

  بله. ایشان بنده را از زمانی که نوجوان بودم می‌شناسند. با خانواده که به مشهد می‌رفتیم، ایشان به دیدار پدر می‌آمدند. به فریمان (زادگاه پدر) نیز که می‌رفتیم، گاهی ایشان و برخی از علما به آنجا می‌آمدند. به هرحال ایشان بنده را به طور کامل می‌شناسند و رابطه نزدیکی با خانواده ما دارند. یک بار ایشان خوابی دیده بودند و تماس گرفتند و برای مادر تعریف کردند. من آن خواب را نمی‌توانم تعریف کنم، چون ممکن است اشتباهی در آن صورت بگیرد. در آن خواب من هم بودم. حدود یک ربع ساعت خوابشان را برای والده ما تعریف کردند.

ما مصلحت انقلاب و نظام را می‌خواهیم. ما می‌گوییم موضوع ولایت فقیه به گونه‌ای مطرح نشود که با آزادی بیان و دموکراسی منافات داشته باشد. خود ایشان می‌گویند که ممکن است یک نفر در جایی، نظری مخالف نظر من داشته باشد، باید آزاد باشد حرفش را بزند؛ اما در عمل این‌گونه نیست و گاهی افراد کاسه داغ‌تر از آش می‌شوند و هرگونه اظهارنظر مخالفِ نظر رسمی کشور را به معنای ضدیت با انقلاب و فتنه‌گری می‌دانند.

حرف من این است که اصل ولایت فقیه باید به درستی مطرح شود. هم به این اصل آسیب وارد نشود و هم به شخص ولی فقیه آسیب نزنیم. اخیراً ۱۴ نفر خطاب به رهبری نامه نوشتند و موضوعی را مطرح کردند. این افراد بازداشت و محاکمه شدند و محکوم به زندان. این کارها لزومی ندارد. ۱۴ نفر ناشناس یک حرفی را گفتند. چه کسی فهمید؟ چه تاثیری داشت؟ این‌ها را رها کنید. رسانه‌های خارجی این موضوع را بزرگ و سر و صدا می‌کنند. من می‌گویم این کارها هیچ لزوم و ضرورتی ندارد.

 اگر در نظرسنجی‌ها آقای رئیسی بالا باشد، شما به نفع ایشان کنار می‌روید؟

خیر، با ریاست جمهوری یک روحانی مخالفم مگر در حالت اضطرار. علاوه بر این که نمی‌خواهیم این تیپ پیروز شود.

چه تیپی؟

تیپ‌های تندرو.

 آقای رئیسی تندرو است؟

  آقای رئیسی یک‌مقدار عاقل‌تر است. اما خیلی از آن‌ها تندرو هستند.

 بالاخره عاقل است یا تندرو؟

تندروِ عاقل‌تر است.

به نفع آقای عارف کناره‌گیری می‌کنید؟

  من اصلاً کاری به افراد ندارم. اگر به مرحله آخر برسم، به نظرسنجی‌ها نگاه می‌کنم. هرکس رای بالاتری داشته باشد، بماند و بقیه احتمالاً کنار بروند.

 اسم آقای رئیسی و آقای قالیباف یا اصولگرایان دیگر که می‌آید درباره آنها صحبت می‌کنید اما وقتی اسم آقای عارف می‌آید، می‌گویید کاری با افراد ندارم!. شما تا اینجای مصاحبه تقریباً داشتید در مورد افراد صحبت می‌کردید .

 شما می‌پرسید و من جواب می‌دهم.

 چجور اسم آقای رئیسی می‌آید می‌گویید تندروِ عاقل و برایش مفاهیم خلق می‌کنید، اما اسم آقای عارف می‌آید، کاری به افراد ندارید؟

  آقای عارف نیز یک انسان اخلاقی است و تندرو هم نیست.

در حوزه معیشتی و اقتصادی برنامه‌ای برای کشور دارید؟

  حتماً برنامه داریم. این برنامه ۲ حالت دارد. اگر شرایط فعلی ادامه پیدا کند، باید یک‌جور برنامه‌ریزی اقتصادی کرد، اما اگر در همین یکی دو ماه مذاکرات وین به نتیجه برسد و تحریم‌ها برداشته شود یعنی آمریکا به برجام بازگردد و برجام احیا شود، شرایط دیگری خواهیم داشت. باید ببینیم که چه خواهد شد. اگر شرایط به همین منوال باقی بماند، باید کارهایی انجام بدهیم تا مردم از نگرانی دربیایند.

مثلا باید حداقل نیاز مردم به کالاهای اساسی را تامین بکنیم. هر خانواده‌ای باید بداند که در ماه، این مقدار گوشت، مرغ، برنج و… به قیمت نازل دارد و باقی آن را باید به قیمت آزاد تامین کند. این موضوع، هم نگرانی را از قشرهای ضعیف برطرف می‌کند و هم اینکه یک نوع اخوت و برادری بین مردم ایجاد خواهد کرد زیرا قشر ثروتمند، خیلی‌ها استفاده نمی‌کنند و به دیگران می‌دهند. ضمن اینکه نشان می‌دهد که ایران قصد مقاومت درازمدت دارد و برنامه‌ریزی کرده است. یکی از کارها این است و باید انجام بگیرد. این غیر از اصلاح ساختار اقتصادی و تلاش برای کاهش تورم است.

شما قبلا می‌گفتید که یکی از آرزوهایتان این است که در جنگ با اسرائیل شهید شوید. همچنان بر روی این بحث‌ها اعتقاد دارید یا نظرتان تغییر کرده است؟

بله، حرفم این بود که ما به هر حال توفیق شرکت در جبهه را نداشتیم. توفیق مبارزه با اسرائیل را داشته باشیم.

گفتید که آقازاده بودید؟

نه به علت آقازادگی، من در آن دوره مشغول تدوین آثار شهید مطهری بودم. آثار بسیار زیادی از ایشان باقی مانده بود و شخص دیگری نیز نبود که کار تدوین این آثار را انجام دهد. اگر به شخص دیگری واگذار می‌کردیم در آثار دخل و تصرف صورت می‌گرفت و معمولاً آن حساسیتی که اعضای خانواده دارند شخص دیگر ندارد. نمونه‌هایی هم داشتیم که برخی‌ها می‌خواستند چنین کاری انجام دهند که دیدیم دیگر اثر شهید مطهری نیست. لذا بنده مسئولیت اول خودم را تدوین آثار شهید مطهری می دانستم که خیلی هم موفق بود و افتخار هم می‌کنم که این کار انجام شد. فکر می‌کردم که برای من این کار واجب‌تر است. از طرفی از آنجا که پدر تازه شهید شده بودند، عده‌ای هم از نزدیکان و شاگردان استاد اجازه نمی‌دادند که به جبهه برویم. البته چند بار به جبهه خوزستان برای سخنرانی و غیره سفر کردیم. به هرحال آنها که سابقه جهاد دارند امتیازی دارند.

فکر می‌کنید که همچنان برای نظام اسلامی نابودی اسرائیل و آزادی فلسطین یک آرمان است؟

نظر شهید مطهری درباره حجاب

بله یک آرمان است ولی نحوه نابودی مهم است. بالاخره اسرائیل یک کشور جعلی است و سرزمین مسلمانان را اشغال کرده و ملت فلسطین را با زور بیرون کرده و ما نباید اشغال را به رسمیت بشناسیم.

به هر قیمتی؟

 باید دید که بهترین راه چیست و باید با تدبیر عمل کرد و یک کاری نکنیم که به نفع اسرائیل تمام شود. مثلا موضوع هولوکاست که آقای احمدی نژاد مطرح کرد به نفع اسرائیل تمام شد و یک هاله‌ای از مظلومیت را برای رژیم صهیونیستی ایجاد کرد و اسرائیل نیز این موضوع را کنار مسئله غنی‌سازی اورانیوم ما گذاشت و گفت که اینها قصد ساخت بمب اتمی دارند تا بر روی اسرائیل بیندازند و با این حربه مجامع بین‌المللی را علیه ایران شوراند. این است که باید حساب شده عمل کرد. این، وظیفه همه کشورهای اسلامی است و کشورهایی که نزدیک تر به اسرائیل هستند وظیفه بیشتری دارند و صرفا وظیفه مردم ایران نیست.

سیاست خارجی کشور ما مشکلاتی دارد. الان خیلی از همسایه‌ها و کشورهای عربی را از خود ترسانده‌ایم و آنها را به دامان اسرائیل انداخته‌ایم. به نظرم باید تغییری در این رویکرد ایجاد شود. ضمن اینکه منظور ما از نابودی اسرائیل این است که این رژیم باید پایان بپذیرد. همان طرحی که ایران بارها مطرح کرده مبنی بر اینکه همه آوارگان به فلسطین بازگردند و به آراء عمومی مراجعه شود.

گروه نشریات دنیای اقتصاد

درباره ما

کليه حقوق اين سايت متعلق به روزنامه دنيای اقتصاد بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است

نی نی سایت

نظر شهید مطهری درباره حجاب
نظر شهید مطهری درباره حجاب

دیدگاهی بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.